نکات تربیتی همراه با دکتر ساداتی نژاد
تاثیر آگاهی از علم تربیت در امر پرورش کودک از هیچ پدر و مادری پوشیده نیست.
در اینجا سعی می شود نکات تربیتی و آموزشی که می تواند بسان تلنگری بر افکار و عقاید قبلی تربیتی آنها باشد ، بیان گردد.
❗️ راهنمای علمی تنظیم هیجانی کودکان در بحران برای استفادهی روانشناسان و مشاوران و همچنین مردم عزیز ایران که به همت دکتر محمد ترکمان، عضو شورای مرکزی سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور تنظیم گردیده، در 2️⃣ قسمت تقدیم میشود.
🔻راهنمای علمی تنظیم هیجانی کودکان در بحران قسمت ۱ از ۲🔺
✔️ نقش حیاتی بزرگسالان
▫️هنگام مواجهه با بحرانها مانند جنگ، زلزله و ...، کودکان به شدت تحت تأثیر هیجانات و واکنشهای اطراف خود قرار میگیرند.
▪️پژوهشهای گسترده نشان میدهند که تنظیم هیجانی کودکان تا حد زیادی از مسیر تنظیم هیجانی مراقبین بزرگسال آنها امکانپذیر است، که به آن هم تنظیمی میگوییم.
▫️بنابراین، هیجانات خود را مدیریت کنید و با حفظ خونسردی، کودک را بهترین شکل با خود تنظیم کنید. کنار کودک بمانید و موقعیت را برای او پیشبینی پذیر کنید. پیشبینی پذیر کردن موقعیت، به کودک احساس امنیت میدهد.
1️⃣ هم تنظیمی
✔️ هیجانات خود را مدیریت کنید:
▫️توجه داشته باشید که مدیریت هیجانات مراقبین بزرگسال در اولویت قرار دارد. در مواقع بحران، کودکان قبل از هرچیز بزرگترها را رصد و دنبال میکنند.
▫️قبل از اقدام برای آرام کردن کودک، نفس عمیق بکشید، احساسات خود را شناسایی کنید و سعی کنید آرامش خود را بازیابید.
✔️ یادگیری مشاهدهای:
▫️کودکان همیشه از بزرگترها الگوبرداری میکنند، پس ظاهر شدن به عنوان یک الگو مهم است. آنها قبل از اینکه توصیههای شما را گوش دهند، شما را مشاهده میکنند و هیجاناتشان را با شما تنظیم میکنند.
✔️ حضور همراه با آرامش و قابل اتکا:
▫️با صدایی آرام، ملایم و اعتمادآمیز صحبت کنید. ارتباط چشمی گرم و حضور فیزیکی امن ایجاد کنید.
✔️ اعتبارسنجی هیجانات کودک:
▫️احساسات کودک را انکار نکنید: «نترس، چیزی نیست»، بلکه آنها را بپذیرید و منعکس کنید: «میبینم که ترسیدهای، این شرایط واقعاً میتونه ترسناک باشه». این راهکار کمک میکند که هیجاناتشان را بهتر پردازش کنند و احساس دیده شدن داشته باشند.
2️⃣ پیشبینیپذیری
✔️ ارائه اطلاعات شفاف و متناسب با سن:
▫️به زبان ساده و قابل فهم، توضیح دهید که چه اتفاقی افتاده یا در حال وقوع است. از کلمات مبهم پرهیز کنید.
✔️ توضیح برنامهها و اقدامات:
▫️به کودک بگویید چه کاری انجام میدهید و چه انتظاری باید داشته باشد، مثل «الان با هم به آن اتاق امن میرویم» یا «همینجا کنار من هستی». این کار «ابهام» را کاهش میدهد.
✔️ حفظ روال عادی و روتین زندگی:
▫️در حد امکان، به روال عادی (مثل غذا خوردن، خوابیدن، بازی کردن) پایبند باشید. این عادات زندگی، مانند لنگرهای امنیتبخش، حس آرامش و ثبات را برای کودک فراهم میکنند.
3️⃣ تفکر انعطافپذیر و حل مسئله مشارکتی
✔️ الگوسازی تفکر متعادل:
▫️به جای گفتن «همه چیز خوب میشه»، افکار خود را با صدای بلند بیان کنید:
"بله، الان شرایط سخته، اما قبلاً هم از پس شرایط سخت برآمدیم." یا «بیا ببینیم الان چه کارهایی میتونیم انجام بدیم.»
✔️ پرهیز از فاجعهسازی:
▫️در صورت شکلگیری بدترین سناریوها در ذهن کودک، به بهترین و گزینههای میانی فکر کنید تا طرح عملیاتی داشته باشید. به او کمک کنید گزینههای ملموس و عینی بیابد و احساس کند راهحلی امن وجود دارد.
✔️ تمرکز بر گزینههای ملموس و ایمن:
▫️به جای غرق شدن در ترسهای کلی، کودک را تشویق کنید روی اقدامهای کوچک، عینی و امن تمرکز کند. مثلا:
«چی چیزهایی میتونیم الان جمع کنیم که لازم داریم؟» یا «کدوم اسباببازی رو میخوای با خودت ببری؟» یا «بیا نقشه خروج رو با هم مرور کنیم.» این کار حس کنترل عملی را تقویت میکند.
✔️ جستجوی فعالانه راهحلهای امن:
▫️کودک را در یافتن راهحلهای ایمن و مناسب سن مشارکت دهید. این احساس توانمندی و امیدواری را تقویت میکند.
4️⃣ ایجاد فضای امن برای ابراز هیجان
✔️ تشویق به صحبت درباره احساسات:
▫️سوالات باز بپرسید: «الان چه حسی داری؟»، «به چی فکر میکنی؟» و به قولهایتان گوش دهید. احساساتش را بپذیرید و قضاوت نکنید.
✔️ استفاده از شیوههای غیرکلامی:
برای کودکانی که در بیان کلامی مشکل دارند یا سن پایینتری دارند، از بازیهای نمادین، نقاشی، موسیقی، داستانگویی یا نوشتن بهره ببرید. این مسیرها اغلب برای پردازش هیجانات پیچیده مؤثرترند.
✔️ یادآوری طبیعی بودن هیجانات:
▫️به کودک یادآوری کنید که احساس ترس، غم، سردرگمی یا خشم در مواجهه با بحران کاملاً انسانی است. این حسها طبیعی و قابل پذیرش هستند.
🔻پایان قسمت ۱ از ۲🔺
❗️❗️ راهنمای علمی تنظیم هیجانی کودکان در بحران برای استفادهی روانشناسان و مشاوران و همچنین مردم عزیز ایران که به همت دکتر محمد ترکمان، عضو شورای مرکزی سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور تنظیم گردیده، در 2️⃣ قسمت تقدیم میشود.
🔻راهنمای علمی تنظیم هیجانی کودکان در بحران قسمت ۲ از ۲ (پایانی)🔺
5️⃣ تداوم حضور و اطمینانبخشی
✔️ اطمینانبخشی مکرر و واقعبینانه:
▫️کودکان در مواقع بحران ممکن است بیشتر احساسترس، طردشدگی و احساس رهاشدگی کنند.
▫️اجازه دهید آنها درباره احساساتشان صحبت کنند و به طور مکرر و واضح به آنها اطمینان دهید که کنارشان هستید و محافظتشان میکنید. مثلاً بگویید: «من اینجا هستم»، «ما با هم از این موقعیت عبور میکنیم». از وعدههای واهی و غیرواقعی پرهیز کنید تا اعتماد آنها حفظ شود.
✔️ حضور فیزیکی و حمایت عاطفی:
▫️در صورت امکان و ایمنی، در آغوش گرفتن کودک (اگر تمایل دارد)، گرفتن دست او، یا نشستن در کنارشان پیامهای آرامشبخش قوی به سیستم عصبی کودک میفرستد.
✔️ پیگیری حال کودک و تداوم حمایت:
▫️حمایت عاطفی باید مستمر باشد. به صورت دورهای حال او را بپرسید، سوالاتش را جویا شوید و نیازهایش را برطرف کنید. نشان دهید که حضور و احساسات او برایتان مهم و دائمی است.
6️⃣ توجه به تفاوتهای فردی و رشدی
✔️ تناسب با سن کودک:
▫️انتظارات و نحوه ارائه اطلاعات باید با سطح شناختی و هیجانی کودک هماهنگ باشد.
▫️کودکان پیشدبستانی نیازمند اطلاعات ساده و حمایت فیزیکی هستند، در حالی که کودکان دبستانی ممکن است سوالات بیشتری داشته و نیاز به توضیحات کوتاه و واقعی دارند. نوجوانان هم نیازمند گفتگوی باز و احترام به نظراتشان هستند.
✔️ توجه به خلق و خوی فردی:
▫️کودکان حساس، کمرو، خجالتی یا دیرجوش، ممکن است به حمایت بیشتری و زمان بیشتری برای تنظیم هیجانات نیاز داشته باشند. به نیاز آنها برای فضا و فاصله احترام بگذارید در حالی که مطمئن باشید حضور شما پشتیبانی میکند.
✔️ توجه به تجارب آسیبزا و نیازهای خاص:
▫️کودکانی که عوارض قبلی، تجربیات آسیبزا یا شرایط دشوار را داشتهاند، ممکن است واکنشهای شدیدتری نشان دهند و نیاز به همدلی بیشتر و کمک حرفهای دارند. در صورت نیاز، از کمک متخصصان روانشناسی کودک بهرهمند شوید.
▫️در مواردی که نشانههای اضطراب مانند ناخن جویدن، شبادراری، چسبندگی زیاد به بزرگسالان، ناتوانی در تمرکز، گریه زیاد، قشقرق و… مشاهده کردید، حتما از کمک تخصصی بهره ببرید. میتوانید از روانشناسان کودک یا خطوط مشاوره تلفنی مانند ۱۴۸۰ و ۴۰۳۰ کمک بگیرید.
🔻پایان قسمت ۲ از ۲🔺
منبع : سازمان نظام روانشناسی ومشاوره کشور